cảm nhận và phân tích bài ca ngất ngưởng của nguyễn công trứ Phân tích Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ – Ngữ Văn lớp 11

Phân tích bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ, chúng ta sẽ thấy được nhân cách cao đẹp cũng như bản lĩnh vững vàng của nhà thơ đã vượt ra khỏi mọi quy tắc, định kiến gò bó để khẳng định giá trị của bản thân. Cùng DINHNGHIA.COM.VN soạn bài, cảm nhận và phân tích bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ qua bài viết dưới đây.

Giới thiệu về Nguyễn Công Trứ và Bài ca ngất ngưởng

Để hiểu rõ về bài thơ, trước khi cảm nhận và phân tích bài ca ngất ngưởng, chúng ta cùng tham khảo đôi nét về tác giả Nguyễn Công Trứ và tác phẩm Bài ca ngất ngưởng.

Đôi nét về tác giả Nguyễn Công Trứ

  • Nguyễn Công Trứ sinh năm 1778 và mất năm 1858 trong một gia đình Nho gia hiếu học. Quê ông ở làng Uy Viễn, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Nguyễn Công Trứ tự là Tồn Chất, lấy hiệu là Hi Văn.
  • Ông là người nổi tiếng luôn lấy đạo trung hiếu quần thần làm đầu, đồng thời luôn ý thức rất rõ tài đức của mình. Vì thế, Nguyễn Công Trứ đã cống hiến tài đức của mình cho đất nước và nhân dân trên nhiều lĩnh vực hoạt động, từ văn hóa xã hội đến kinh tế và quân sự, và ông cũng đã làm nên nghiệp lớn, danh tiếng để đời.  
  • Được mệnh danh là nhà thơ lớn của dân tộc trong nửa đầu thế kỷ XIX, Nguyễn Công Trứ là người có tài kinh bang tế thế, văn chương lỗi lạc được lưu danh sử sách.
  • Con người Nguyễn Công Trứ lúc nào cũng hăm hở chí nam nhi, sòng phẳng với nợ tam bồng, luôn sống vì khát vọng phi thường. Những vinh nhục đã từng, thăng trầm đã trải chỉ làm tôi luyện thêm ý chí và bản lĩnh của ông.
  • Nguyễn Công Trứ là người tài giỏi trên nhiều lĩnh vực, không những là khả năng kinh bang tế thế mà còn là tài năng văn chương, tâm hồn nghệ sĩ với cốt cách tài tử.
  • Khi đã cống hiến hết mình cho nước nhà và hoàn thành tốt đẹp thì ông tự thưởng cho mình những thú vui tao nhã. Tác phẩm chính là bản tự thuật về cuộc đời ông mà chỉ khi cảm nhận cụ thể và phân tích bài ca ngất ngưởng chúng ta mới nhận thấy rõ nét.

Giới thiệu về bài ca ngất ngưởng

  • Phân tích bài ca ngất ngưởng ta thấy rằng tác phẩm này được sáng tác năm 1848, lúc này tác giả đã cáo quan về ở ẩn. Đây được xem là tiếng nói tổng kết của tác giả sau quãng đời hoạn lộ nhiều gập ghềnh.
  • Bài ca ngất ngưởng được viết theo thể ca trù (hát nói). Phân tích bài ca ngất ngưởng ta sẽ thấy những nét đặc trưng của thể loại này: lối thơ tự do về câu chữ và nhịp điệu.
  • Kết cấu của tác phẩm gần như là một bài hát nói, được chia làm nhiều đoạn. Trong đó, mỗi một đoạn đều được kết cấu bằng câu có sử dụng từ “ngất ngưởng”, lấy cơ sở cảm hứng chủ đạo mang tính nhân văn và ý nghĩa chống phong kiến được soi sáng dưới những góc độ khác nhau của nhân vật trữ tình.

Tìm hiểu về phong cách ngất ngưởng trong bài thơ

  • Trước khi phân tích bài ca ngất ngưởng, cùng tìm hiểu về ý nghĩa cụ thể của cụm từ này. Từ điển Tiếng Việt đã chỉ rõ rằng ngất ngưởng chính là ở thế lắc lư không vững, nghiêng ngả như muốn trực ngã. Tuy nhiên, trong bài thơ này, ngất ngưởng cần được hiểu theo nghĩa thái độ và cách sống.
  • Bài thơ không chỉ đơn thuần là sự cắt nghĩa lí giải về cái ngất ngưởng của chính mình mà còn là lời tự thuật về cuộc đời của tác giả, đồng thời ta cũng thấy được lối sống phóng khoáng tài tử của Nguyễn Công Trứ.
cảm nhận và phân tích bài ca ngất ngưởng của nguyễn công trứ Phân tích Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ – Ngữ Văn lớp 11
Cảm nhận và phân tích bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ

Phân tích bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ

Có thể thấy, phong cách của tác giả được thể hiện rất rõ trong tác phẩm qua phong thái ngất ngưởng đặc trưng. Cùng phân tích bài ca ngất ngưởng qua những khía cạnh chính trong bài thơ như sau:

Sự ngất ngưởng của tác giả ở quãng đời làm quan

Phân tích bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ, ta thấy đoạn này tác giả tự đề cao giá trị của mình trong trời đất. Bên cạnh đó, ông cũng chỉ ra tài năng và các công việc giỏi giang của mình, đó là vịnh khoa thi, giỏi dùng binh, và giữ nhiều chức vụ. Ngoài ra,  khi phân tích bài ca ngất ngưởng đến đây, người đọc còn thấy thái độ ngạo nghễ ngang tàng của tác giả với cuộc đời.

Từ nhan đề cho đến tinh thần bài thơ, khi phân tích bài ca ngất ngưởng ta đều thấy phong thái rất riêng của tác giả, được thể hiện qua bốn lần nhà thơ nhắc lại tính từ ngất ngưởng.

“Vũ trụ nội mạc phi phận sự

Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng

Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông

Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng

Lúc bình Tây, cờ đại tướng

Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên”

Cái phong thái ngất ngưởng ấy của Nguyễn Công Trứ vốn đã có từ trước từ trong thời kỳ ông còn làm quan, cho đến khi trả lại ấn tín, vua cho nghỉ hưu và trở về với cuộc sống đời thường. Câu thơ đầu đã cho thấy mọi việc trong vũ trụ chẳng có việc nào mà không phải phận sự của nhà thơ. Khi phân tích bài ca ngất ngưởng, ta thấy đó chính là cách nói giúp khẳng định tâm thế của một nhà Nho chân chính.

Dù đã đặt mình ngang tầm vũ trụ, nhưng ngay đến câu thơ thứ hai, tác giả lại tự khiêm tốn khẳng định “Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng”. Mặc dù vậy, Nguyễn Công Trứ vẫn không vẫn không giấu sự khoan khoái và tự hào khi nhắc đến những cột mốc của mình như một sự thật hiển nhiên đã được công nhận.

Phân tích bài ca ngất ngưởng ta thấy rằng, khi nhắc đến những sự kiện hiển hách của cuộc đời mình, ông lại dùng giọng kể nghe như đùa vui bỡn cợt. Từ làm thủ khoa, tham tán quân sự, tổng đốc Hải An, đại tướng bình Tây… Đó là những trọng trách vẻ vang mà mấy ai có thể làm được. Nhưng với phong thái ngất ngưởng của mình, khi vào thơ nó trở nên nhẹ nhàng đến vậy.

Sự ngất ngưởng của tác giả khi ở quê nhà

Phân tích bài ca ngất ngưởng ta thấy rằng phong cách này của tác giả được thể hiện tiếp trong những vần thơ:

“Đô môn giải tổ chi niên

Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng”

Khi trở về với cuộc sống thường ngày, Nguyễn Công Trứ đã hành động một cách ngược đời như muốn giễu đời với tất cả sự ngất ngưởng của mình. Nếu như các vị đại quan thường cưỡi ngựa thì ông lại dùng bò vàng và lại còn cho bò đeo nhạc. Để rồi cả người và bò đều ngất ngưởng – Đó như một sự thách đố với miệng thế. Những câu thơ tiếp theo càng cụ thể hóa phong thái của ông khi chúng ta phân tích bài ca ngất ngưởng

“Kìa núi nọ phau phau mây trắng

Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi

Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì

Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng

Được mất dương dương người tái thượng

Khen chê phơi phới ngọn đông phong

Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng

Không Phật, không tiên, không vướng tục”

Ông Hi Văn ấy từng làm một danh tướng, một nhà nho, từng xông pha trận mạc ấy vậy mà cũng có một cuộc sống “dạng từ bi”. Ấy vậy mà lối sống của ông thật khác thường, khi đi vãng cảnh chùa mà “gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì”. Phân tích tác phẩm bài ca ngất ngưởng ta cũng thấy rằng, với ông khi đã thoát khỏi vòng danh lợi thì những chuyện ở đời được mất khen chê chỉ như ngọn gió đông thổi qua. Hai câu thơ cuối của đoạn ngắt nhịp hai kết hợp lối diễn đạt trùng điệp tạo được phong thái thanh cao, ung dung tự tại của ông Hi Văn.

Sự ngất ngưởng của tác giả ở chốn triều cung

Trong đoạn thơ cuối, ta thấy phong thái của ông đã phô bày được bản ngã rõ nét:

“Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú

Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung

Trong triều ai ngất ngưởng như ông!”

Tác giả đã khẳng định bản thân là một trung thần, luôn làm tròn đạo lý vua tôi. Chính điều này đã góp phần làm nên chí làm trai của nhà thơ. Với lối so sánh rất cụ thể và chân thực qua các anh hùng lịch sử như Nhạc Phi, Hàn Kì, Phú Bật… Nguyễn Công Trứ đã khéo léo bày tỏ công lao của mình với một cách đầy hào hùng. Đây cũng được xem là cách nói ngạo nghễ và niềm tự hào của chính tác giả. Qua đó, Nguyễn Công Trứ cũng ngạo nghễ tuyên bố “Trong triều ai ngất ngưởng như ông”.

Đến đây, khi phân tích tác phẩm bài ca ngất ngưởng, chúng ta cũng nhận thấy sự ngất ngưởng, ngạo nghễ này nằm ở cách sống và thái độ của nhà nho tài tử. Sự ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ mang bản sắc tích cực, đó là bản lĩnh dám sống với đời với một phong cách tài hoa tài tử.

Có thể thấy, bài ca ngất ngưởng chính là cốt cách, là phong thái, là bản sắc thơ hát nói của Nguyễn Công Trứ. Khi phân tích bài ca ngất ngưởng, ta cũng thấy rằng đây đích thực là bài ca từ đáy lòng của tác giả. Hy vọng bài viết trên đây của dinhnghia.com.vn về chủ đề Phân tích bài ca ngất ngưởng đã mang đến cho bạn những kiến thức bổ ích phục vụ quá trình học tập. Chúc bạn luôn học tốt!

Xem thêm:

Tu khoa lien quan: 

  • soạn bài bài ca ngất ngưởng
  • bài ca ngất ngưởng lớp 11
  • bài ca ngất ngưởng giáo án
  • nội dung bài ca ngất ngưởng
  • bài ca ngất ngưởng ngắn nhất
  • đề thi bài ca ngất ngưởng
  • bài giảng bài ca ngất ngưởng
  • chuyên đề bài ca ngất ngưởng
  • nghị luận bài ca ngất ngưởng
  • nhận định về bài ca ngất ngưởng
  • ngất ngưởng khi về hưu
  • giáo án bài ca ngất ngưởng
  • bình giảng và cảm nhận bài ca ngất ngưởng
  •  nhân vật trữ tình trong bài ca ngất ngưởng

Tác giả: Việt Phương

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *